NYU Langone Sağlık ve NYU Grossman Tıp Fakültesi’nden uzmanlar, çocukluk döneminde plastik ürünlerden yayılan kimyasallara maruz kalmanın, obezite, kısırlık, astım ve kalp hastalığı gibi uzun vadeli sağlık sorunlarına yol açabileceğini bildirdi. 21 Eylül 2025’te The Lancet Child & Adolescent Health dergisinde çevrimiçi olarak yayınlanan bu kapsamlı inceleme, plastik kullanımının özellikle erken yaşlarda insan sağlığı üzerindeki etkilerini ele alıyor. Bu makale, aynı hafta New York City’de düzenlenen ve plastiklerin küresel sağlık etkilerinin tartışıldığı bir uzman toplantısıyla eş zamanlı olarak duyuruldu.
Plastik Kimyasallarının Sağlık Üzerindeki Etkileri
Araştırma, plastikleri esnek hale getiren ftalatlar, sertlik sağlayan bisfenoller ve ısıya dayanıklılık ile su iticilik kazandıran perfloralkil maddeler (PFAS) gibi üç ana kimyasal gruba odaklanıyor. Bu kimyasallar, gıda paketlerinde, kozmetik ürünlerde ve hatta market fişlerinde sıkça bulunuyor. Plastiklerin kullanım, ısıtma veya kimyasal işlem görmesiyle mikroplastikler ve nanopartiküller açığa çıkıyor ve bu maddeler farkında olmadan vücuda alınıyor.
Bulgular
- Kronik Hastalıklar: Binlerce hamile kadın, fetus ve çocuk üzerinde yapılan çalışmalar, bu kimyasalların kalp hastalığı, obezite, kısırlık ve astım gibi kronik hastalıkların erken kökenlerinde rol oynadığını gösteriyor.
- Bağışıklık ve Hormon Bozuklukları: Kimyasallar, vücudun dokularında aşırı bağışıklık tepkisi (iltihaplanma) tetikleyebilir ve hormon fonksiyonlarını bozabilir.
- Nörogelişimsel Etkiler: Erken yaşta maruz kalma, IQ kaybına ve otizm ile dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) gibi nörogelişimsel sorunlara yol açabilir.
Çalışmanın baş yazarı ve pediatrist Leonardo Trasande, “Bulgularımız, plastiklerin ergenlik ve yetişkinlikte yankılanan birçok kronik hastalığın erken kökenlerindeki rolüne işaret ediyor. Çocukların sağlıklı kalması ve uzun yaşaması için bu maddelerin kullanımını ciddi şekilde sınırlamamız gerekiyor,” dedi.
Pratik Çözümler ve Öneriler
Araştırmacılar, ebeveynlerin çocuklarını plastik maruziyetinden korumak için ekonomik ve güvenli adımlar atabileceğini vurguluyor:
- Plastik kapların yerine cam veya paslanmaz çelik kaplar kullanmak.
- Plastik kapları mikrodalgada ısıtmaktan ve bulaşık makinesinde yıkamaktan kaçınmak.
Trasande, sağlık uzmanlarının ebeveynlere rehberlik ederek daha güvenli ürün seçimlerinde destek olabileceğini ve okullar ile toplum kuruluşlarıyla iş birliği yaparak genç nesilleri plastik riskleri konusunda bilinçlendirebileceğini belirtti.
Politik ve Küresel Çabalar
Araştırmacılar, gereksiz plastik kullanımını azaltmak için daha sıkı düzenlemeler çağrısında bulunuyor, özellikle düşük gelirli topluluklarda sağlık eşitsizliklerini ele almak için. Bu öneriler, Birleşmiş Milletler’in Küresel Plastik Anlaşması müzakereleriyle uyumlu. Geçen ay Cenevre’de gerçekleştirilen son turda, 100’den fazla ülke üretimde yasal bağlayıcı sınırlamalar talep etti. Trasande, bu anlaşmanın çevrenin yanı sıra insan sağlığını da koruma potansiyeline sahip olduğunu vurguladı.
Plastik endüstrisinin ekonomik değeri sıkça düzenlemelere karşı bir engel olarak görülse de, Trasande’nin araştırmasına göre, plastik maruziyetinden kaynaklanan sağlık maliyetleri ABD’de yılda yaklaşık 250 milyar doları buluyor.
Tıbbi Kullanım ve Sınırlar
Plastik, pediatrik tıpta vantilatörler, beslenme tüpleri ve enfeksiyon önleyici maskeler gibi hayati roller oynayabilir. Ancak bu çalışma, plastikten vazgeçilmesi gerektiğini değil, gereksiz kullanımın tehlikelerine dikkat çekiyor.
NYU Langone Sağlık’ın 2025 Plastik, İnsan Sağlığı ve Çözümler Sempozyumu, 22 Eylül’de düzenlenecek ve mikroplastiklerin sağlık etkileri, politik gelişmeler ve düzenlemelerin rolü tartışılacak. Bu bulgular, plastik kirliliğini azaltmak için acil ve etkili politikalar gerekliliğini destekliyor. Çocukların geleceğini korumak için hem bireysel hem de küresel düzeyde harekete geçmek kritik önem taşıyor
